Translate this page

piątek, 12 stycznia 2018

USDA - strefy mrozoodporności

Miłośnicy roślin tropikalnych czytając różne, zagraniczne strony/fora internetowe często mogą się spotkać z takimi terminami, jak "USDA", bądź np. "zone 10a", które są podawane przy opisie hodowli konkretnego gatunku. Warto wyjaśnić, co dokładnie oznaczają te skróty aby na przyszłość nie być laikiem i lepiej orientować się w strefach przyporządkowanych konkretnym gatunkom palm i stopniu jej przystosowania do danej strefy klimatycznej.

Strefy mrozoodporności, inaczej strefy klimatyczne USDA (ang. United States Department of Agriculture) są to obszary geograficzne wydzielone w oparciu o średnią roczną temperaturę minimalną[1]. Zostały one wprowadzone przez Departament Rolnictwa USA najpierw na terenie Stanów Zjednoczonych, lecz później zaadaptowane także poza jego granicami. Strefy mrozoodporności są wskazówką przy doborze roślin, jednak kierując się nimi należy pamiętać także o innych czynnikach, wpływających na zdolność roślin do tolerowania niskich temperatur, jak grubość i długość zalegania pokrywy śnieżnej, wilgotność powietrza i gleby, nasłonecznienie w okresie zimowym i wiosennym, rodzaj gleby oraz siła i dominujące kierunki wiatru. Pamiętać należy także, że strefy informują o najniższych temperaturach, nie odnosząc się do temperatur letnich. Obszary w tej samej strefie mrozoodporności mogą znacznie różnić się temperaturami letnimi, co należy także uwzględniać przy doborze roślin do uprawy.
Mapa 1. stref USDA w Stanach Zjednoczonych.

Im niższy numer strefy danego terenu tym niższa średnia wieloletnia minimalna temperatura zimą (czyli „statystycznie ujmując” tym większa szansa na ostrzejsze zimy). Przynależność jakiegoś terenu do strefy nie powie nam jakie były i jakie będą absolutne ekstrema temperatury zimowej, czyli jakie wystąpiły lub jakie mogą wystąpić w kolejnych latach najniższe temperatury zimowe. Strefy USDA to tylko wieloletnia średnia z tych ekstremów. Jest to użyteczny wskaźnik ostrości zim i oceny stopnia ryzyka związanego z zimowaniem roślin w gruncie.

Co jednak oznacza ta mrozoodporność? Według definicji biologicznej[2] to zespół mechanizmów i procesów, dzięki którym rośliny mogą przeżyć epizodycznie lub długotrwałe okresy mrozu. Choć większość gatunków palm rzeczywiście rośnie w strefach tropikalnych, to ponad sto z łatwością może znieść temperaturę -6 C, a nawet -17 C, jednak przy takich temperaturach dochodzi już do utraty liści. Aczkolwiek jest to zjawisko dla nich niekorzystne, to jednak w odpowiednich warunkach palmy potrafią się zregenerować w czasie sezonu wegetacyjnego (chodzi o palmy hodowane w ogrodach). 

Wyróżniamy 7 stref USDA. Ich zakresy oscylują od temperatury -53,9 C do -12,2 C.

Schemat. Zakresy temperatur minimalnych dla stref USDA 0 - 7.

Z czasem strefy mrozoodporności zostały zaadaptowane dla terenów Europy (w tym Polski), przez W. Heinzego i D.Schreibera. W 2012 roku Marek Snowarski zaproponował nową wersję mapy dla obszaru Polski, przygotowaną na podstawie danych z lat 1976-2011. Na podstawie ich wytycznych zostały stworzone mapy mrozoodporności dla poszczególnych regionów Polski. Na jej terenie mogą znajdować się następujące strefy mrozoodporności (od najsurowszej do najłagodniejszej) w klasach zdefiniowanych wg USDA:

5b od -26.0°C do -23.4°C
6a od -23.3°C do -20.6°C
6b od -20.5°C do -17.8°C
7a od -17.7°C do -15.0°C
7b od -14.9°C do -12.3°C
8a od -12.2°C do -9.5°C
8a od -12.2°C do -9.5°C[3]

Aby dobrze rozplanować nasadzenia roślin należy znać strefę klimatyczną terenu, na którym planujemy nasadzenia oraz numer strefy przyporządkowany dla danej rośliny (można go znaleźć w opisach poszczególnych roślin). W praktyce numer strefy, zamieszczony przy każdej roślinie, informuje o stopniu jej przystosowania do znoszenia niskich temperatur, tzn. im większy numer, tym mniejsza mrozoodporność i tym samym większa wrażliwość na mróz.

W Polsce najkorzystniejsze warunki cieplne panują w strefie 7B (północno-wschodni obszar województwa zachodniopomorskiego), gdzie bezpośrednia bliskość morza i wpływ klimatu morskiego obniża temperatury zimą i wydłuża okres wegetacji. Najbardziej niekorzystne warunki termiczne panują w Polsce w strefie 5B (południowo-zachodnia część województwa małopolskiego, w okolicach Kościeliska oraz wschodnie rubieże kraju, na wschód od Węgorzewa, przez Augustów, do terenów na południowy-wschód od Białegostoku). Obserwuje się tam wpływ zimniejszych stref klimatycznych i uprawa bardziej wrażliwych na spadki temperatur roślin może być niemożliwa.

Pamiętać należy jednak, że strefy mrozoodporności to nie wszystko, są to bowiem ustalenia umowne i orientacyjne, na podstawie uśrednionych danych. W poszczególnych latach temperatury zimowe mogą bowiem różnić się znacznie, a zimowanie roślin zależy również od wielu czynników. Dodatkowo w obrębie każdej strefy mogą wystąpić tereny o własnym, specyficznym mikroklimacie, który będzie różnił się nieco od temperatur przyporządkowanych dla danej strefy. W związku z tym temperaturę maksymalną i minimalną każdej strefy należy traktować orientacyjnie.



Przypisy

[1] Minimalne temperatury są jednym z istotnych czynników wpływających na możliwości uprawy poszczególnych gatunków roślin. Informacje, jak niskie temperatury rośliny tolerują, a tym samym w jakich strefach mrozoodporności mogą być uprawiane, pozwalają optymalnie planować dobór gatunków roślin do nasadzeń.
[2] Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak, Halina Gabryś: Fizjologia roślin. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13753-3.
[3] Zob. https://atlas-roslin.pl [odczyt z dnia 12.01.2018]

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Twój komentarz zostanie zatwierdzony przez administratora.